انحصاری کردن خدمات تخصصی مددکاری اجتماعی به نام کلینیک‌ها؛ ذهنیتی نادرست که باید پیش از تدوین شیوه‌نامه اصلاح شود
ضرورت مقابله با انحصارگرایی در ارائه خدمات تخصصی مددکاری اجتماعی و تأکید بر صلاحیت حرفه‌ای، نه صرفاً عنوان و ساختار اداری مراکز
پایگاه خبری مددکار نیوز– در آستانه بررسی و تدوین شیوه‌نامه مددکاری اجتماعی ایران، توجه به یک موضوع مهم و پیشگیرانه ضرورت دارد: پرهیز از شکل‌گیری یا تقویت این ذهنیت که ارائه خدمات تخصصی مددکاری اجتماعی باید صرفاً در اختیار کلینیک‌های مددکاری اجتماعی قرار گیرد و سایر مراکز، از جمله مراکز خدمات بهزیستی مثبت زندگی، اساساً صلاحیت یا ظرفیت ورود به این حوزه را ندارند.
چنین نگاهی، اگر بدون بررسی کارشناسی و صرفاً بر پایه برخی برداشت‌ها و ارزیابی‌های کلی از عملکرد مراکز مثبت زندگی شکل بگیرد، می‌تواند به نوعی انحصارگرایی حرفه‌ای و ساختاری در ارائه خدمات مددکاری اجتماعی منجر شود؛ انحصاری که نه لزوماً بر مبنای صلاحیت واقعی نیروهای متخصص، بلکه بر اساس عنوان و نوع مرکز تعریف می‌شود.
تعمیم ارزیابی‌های منفی؛ مبنای مناسبی برای محدودسازی حرفه‌ای نیست
ممکن است در میان برخی مددکاران اجتماعی، نسبت به عملکرد، کیفیت خدمات یا میزان تخصص‌گرایی تعدادی از مراکز مثبت زندگی نقدها و نگرانی‌هایی وجود داشته باشد. این نقدها می‌توانند موضوع بررسی، ارزیابی و اصلاح باشند؛ اما تعمیم دادن چنین ارزیابی‌هایی به تمام مراکز مثبت زندگی و نتیجه‌گیری درباره فقدان صلاحیت حرفه‌ای این مراکز، رویکردی منصفانه و کارشناسی نیست.
ضعف احتمالی در عملکرد یک مرکز یا برخی مراکز، نباید به مبنایی برای محروم کردن سایر مراکز واجد شرایط از ارائه خدمات تخصصی تبدیل شود. همان‌طور که عنوان «کلینیک مددکاری اجتماعی» به‌تنهایی تضمین‌کننده کیفیت و اثربخشی خدمات نیست، عنوان «مرکز مثبت زندگی» نیز به‌خودی‌خود به معنای فقدان توان تخصصی و نیروی انسانی واجد صلاحیت نخواهد بود.
صلاحیت حرفه‌ای باید ملاک باشد، نه انحصار سازمانی
اصل اساسی در ارائه خدمات تخصصی مددکاری اجتماعی، برخورداری از نیروی انسانی متخصص، صلاحیت حرفه‌ای، دانش و مهارت لازم، امکانات متناسب، رعایت اصول اخلاق حرفه‌ای و پایبندی به استانداردهای کیفی است.
بر این اساس، محدود کردن خدمات تخصصی مددکاری اجتماعی به یک عنوان مشخص از مراکز، بدون توجه به ظرفیت واقعی سایر مراکز واجد شرایط، می‌تواند فرصت‌های حرفه‌ای و ظرفیت‌های موجود در نظام خدمات اجتماعی را نادیده بگیرد.
کلینیک‌های مددکاری اجتماعی جایگاه و کارکرد حرفه‌ای خود را دارند و تأکید بر استفاده از ظرفیت مراکز مثبت زندگی به معنای تضعیف یا حذف جایگاه این کلینیک‌ها نیست. مسئله اصلی، جلوگیری از تبدیل شدن یک ساختار اداری به تنها مسیر مجاز ارائه خدمات تخصصی مددکاری اجتماعی است.
مراکز مثبت زندگی نیز نباید صرفاً به دلیل عنوان مرکز از این ظرفیت محروم شوند
با توجه به همپوشانی بخشی از مأموریت‌ها، مسئولیت‌ها و حوزه‌های مداخله تخصصی در برخی مراکز مثبت زندگی و کلینیک‌های مددکاری اجتماعی، لازم است امکان ارائه خدمات تخصصی برای مراکز مثبت زندگی واجد شرایط نیز در شیوه‌نامه مورد توجه قرار گیرد.
بدیهی است این امکان باید به احراز صلاحیت نیروی انسانی، برخورداری از مددکاران اجتماعی متخصص، رعایت ضوابط حرفه‌ای، تأمین زیرساخت‌های لازم و پذیرش نظام نظارت و ارزیابی کیفیت خدمات وابسته باشد؛ نه اینکه صرفاً با نام و عنوان مرکز تعیین تکلیف شود.
شیوه‌نامه نباید به ابزار تثبیت انحصار تبدیل شود
انتظار می‌رود در تدوین و بازنگری شیوه‌نامه مددکاری اجتماعی ایران، از هرگونه رویکردی که به اختصاص انحصاری خدمات تخصصی به کلینیک‌های مددکاری اجتماعی منجر شود، پرهیز گردد.
پیشنهاد می‌شود در متن شیوه‌نامه تصریح شود:
- ارائه خدمات تخصصی مددکاری اجتماعی محدود به یک نوع یا عنوان مشخص از مراکز نباشد.
- مراکز مثبت زندگی و سایر مراکز واجد شرایط، در صورت برخورداری از نیروی انسانی متخصص و امکانات لازم، امکان ارائه خدمات تخصصی را داشته باشند.
- ملاک احراز صلاحیت، توان حرفه‌ای و تخصصی مرکز و نیروهای شاغل در آن باشد.
- استانداردهای مشخصی برای نیروی انسانی، حدود مسئولیت‌ها، کیفیت خدمات و نظارت حرفه‌ای تعریف شود.
- ارزیابی عملکرد مراکز بر اساس شاخص‌های واقعی و قابل سنجش انجام گیرد، نه پیش‌داوری‌های کلی و تعمیم‌یافته.
پیشگیری از انحصارگرایی، ضرورتی برای آینده حرفه مددکاری اجتماعی
مددکاری اجتماعی حرفه‌ای مبتنی بر دانش، تخصص، مسئولیت‌پذیری و خدمت به جامعه است. بنابراین، هرگونه محدودیت در ارائه خدمات تخصصی باید مستند به معیارهای روشن حرفه‌ای و ضرورت‌های واقعی کیفیت خدمات باشد؛ نه ناشی از رقابت‌های ساختاری، ترجیح یک عنوان سازمانی یا شکل‌گیری ذهنیت‌های انحصارطلبانه.
اکنون که فرصت بررسی و تدوین شیوه‌نامه مددکاری اجتماعی ایران فراهم شده است، ضروری است از تبدیل شدن این سند به ابزاری برای تثبیت انحصار در ارائه خدمات تخصصی پیشگیری شود. گسترش فرصت فعالیت برای تمامی مراکز واجد شرایط، ضمن حفظ جایگاه کلینیک‌های مددکاری اجتماعی، می‌تواند به استفاده بهتر از ظرفیت‌های موجود، افزایش فرصت‌های اشتغال تخصصی مددکاران اجتماعی و دسترسی گسترده‌تر مردم به خدمات حرفه‌ای منجر شود.
گروه تحریریه پایگاه خبری مددکار نیوز
مرجع رسمی و تخصصی مددکاری اجتماعی ایران
