سازمان جهانی بهداشت خواستار گذار از مراقبت‌های نهادی به مراقبت‌های اجتماع‌محور در حوزه سلامت روان شد
راهنمای جدید سازمان جهانی بهداشت بر کرامت انسانی، خودمختاری، مشارکت اجتماعی و نقش محوری مددکاران اجتماعی در فرایند توانمندسازی افراد تأکید دارد
سازمان جهانی بهداشت (WHO) راهنمایی مهم و راهبردی با عنوان «گذار از سلامت روان و مراقبت اجتماعی نهادمحور به اجتماع‌محور: راهنمای عملی برای فرایند خروج از نهادهای روان‌پزشکی» منتشر کرده است که خواستار تحول بنیادین در شیوه حمایت از افرادی است که با مشکلات و چالش‌های سلامت روان مواجه هستند.
این راهنما بر ضرورت فاصله گرفتن از الگوهای مراقبتی مبتنی بر نهادها و مراکز اقامتی بلندمدت و حرکت به سوی رویکردهایی تأکید می‌کند که کرامت انسانی، استقلال فردی، مشارکت اجتماعی و حمایت معنادار در بستر جامعه را تقویت می‌کنند.
این راهنما با مشارکت گروهی از افراد دارای تجربه زیسته، متخصصان بین‌المللی و با اتکا به شواهد و تجربیات کشورهای مختلف تدوین شده و دستورالعمل‌های کاربردی در اختیار دولت‌ها، متخصصان و سازمان‌هایی قرار می‌دهد که درصدد اجرای سیاست‌ها و برنامه‌های مرتبط با خروج از مراقبت‌های نهادمحور هستند.
این سند با بهره‌گیری از مطالعات موردی در هر شش منطقه سازمان جهانی بهداشت، نشان می‌دهد که چگونه رویکردهای اجتماع‌محور می‌توانند ضمن کاهش وابستگی به مراقبت‌های نهادی، زمینه‌ساز بهبودی، مشارکت اجتماعی و تحقق حقوق انسانی افراد شوند.
تأکید فدراسیون بین‌المللی مددکاران اجتماعی بر رویکرد فردمحور و حقوق‌مدار
فدراسیون بین‌المللی مددکاران اجتماعی (IFSW)، در بررسی روند تدوین این راهنما، از تعهد جدی آن به رویکردهای فردمحور و مبتنی بر حقوق بشر استقبال کرده است.
یکی از محورهای اساسی این راهنما، به رسمیت شناختن و ارزش‌گذاری بر صدای افراد دارای تجربه زیسته (People with Lived Experience – PWLE) است؛ به‌گونه‌ای که افرادی که بیش از دیگران از خدمات و نظام‌های مراقبتی تأثیر می‌پذیرند، به‌صورت فعال در طراحی، برنامه‌ریزی و ارزیابی حمایت‌ها و خدمات مشارکت داشته باشند.
آکودو آمادیگ‌وو (Akudo Amadiegwu)، نماینده فدراسیون بین‌المللی مددکاران اجتماعی در سازمان ملل متحد و از ارزیابان راهنمای سازمان جهانی بهداشت درباره خروج از نهادهای روان‌پزشکی، در این زمینه اظهار داشت:
«این انتشار، نقطه عطفی مهم در پیشبرد نظام‌های سلامت روان و مراقبت اجتماعی اجتماع‌محور به شمار می‌رود؛ نظام‌هایی که افراد را قادر می‌سازند تا به‌عنوان اعضای فعال جامعه خود، زندگی رضایت‌بخش و معناداری داشته باشند.
مددکاران اجتماعی نقشی حیاتی در دفاع از این اصول و تضمین این موضوع دارند که حمایت‌ها بر اساس کرامت انسانی، حق انتخاب و مشارکت معنادار افراد شکل بگیرند.
شعار روز جهانی سلامت روان در سال ۲۰۲۶، با عنوان «تجربه‌های زیسته شنیده شوند: صداهای واقعی، تغییر واقعی» (Lived Experiences Heard: Real Voices, Real Change)، به ما یادآوری می‌کند که حمایت‌های سلامت روان باید بر پایه حقوق بشر، فراگیری اجتماعی و دانش و تخصص افرادی استوار باشند که خود تجربه زیسته این شرایط را دارند.
جامعه و اجتماعات انسانی، نه نهادها و مؤسسات، باید در کانون پاسخ‌گویی ما به این نیازها قرار گیرند.»
نقش مددکاری اجتماعی در تحقق انتقال فردمحور از مراکز نهادی به جامعه
این موضوعات همچنین از سوی سیبیل مانی (Sibylle Mani)، کمیسر منطقه‌ای کمیسیون سازمان ملل فدراسیون بین‌المللی مددکاران اجتماعی در ژنو، مورد تأکید قرار گرفت.
وی اظهار داشت:
«از منظر مددکاری اجتماعی، این راهنما بار دیگر تعهدات دیرینه این حرفه به حقوق بشر، عدالت اجتماعی، حق تعیین سرنوشت و عمل حرفه‌ای مبتنی بر روابط انسانی را تقویت می‌کند.
این راهنما بر اهمیت انتقال‌های متناسب با شرایط و نیازهای فردی از محیط‌های نهادی، برنامه‌ریزی مشترک برای بهبودی و ترخیص، ایجاد روابط مبتنی بر اعتماد پیش از ترخیص و توجه به عوامل اجتماعی و محیطی مؤثر بر سلامت و بهزیستی افراد، فراتر از خدمات صرفاً درمانی و بهداشتی، تأکید دارد.»
سازمان جهانی بهداشت همچنین علاقه‌مندی خود را به تداوم و تقویت همکاری با فدراسیون بین‌المللی مددکاران اجتماعی اعلام کرده و نقش مهم مددکاران اجتماعی را در حوزه‌های مختلف فعالیت این سازمان به رسمیت شناخته است.
سازمان جهانی بهداشت: مددکاران اجتماعی در تحقق حق انتخاب و مشارکت اجتماعی افراد نقشی اساسی دارند
مارک ون اومرن (Mark van Ommeren)، دکتری تخصصی، رئیس واحد سلامت روان و مصرف مواد در دپارتمان بیماری‌های غیرواگیر و سلامت روان سازمان جهانی بهداشت، در این خصوص بیان کرد:
«خروج از نهادهای مراقبتی، اصلی را پیش میبرد که در قلب حرفه مددکاری اجتماعی قرار دارد: هر فردی حق دارد درباره زندگی خود تصمیم بگیرد و به‌طور کامل در جامعه مشارکت داشته باشد.
مددکاران اجتماعی برای تبدیل این حق به واقعیتی ملموس، نقشی اساسی و ضروری دارند. آنان با افرادی که در مراکز نهادی زندگی می‌کنند و همچنین شبکه‌های حمایتی پیرامون آن‌ها همکاری می‌کنند تا انتقال به جامعه با حمایت و برنامه‌ریزی مناسب انجام شود، مسکن و حمایت اجتماعی تأمین گردد و خدمات مراقبتی با فرصت‌های آموزش، اشتغال و احساس تعلق اجتماعی پیوند بخورند.
راهنمای جدید سازمان جهانی بهداشت گام‌های عملی دستیابی به این هدف را ارائه می‌دهد و فدراسیون بین‌المللی مددکاران اجتماعی در پیشبرد این مسیر نقشی حیاتی دارد.»
انتشار این راهنما گامی مهم در جهت بازاندیشی و بازطراحی نظام‌های سلامت روان و مراقبت اجتماعی به شمار می‌رود؛ نظام‌هایی که باید بر محور جامعه، فراگیری اجتماعی و مشارکت افراد شکل بگیرند.
این راهنما با قرار دادن تجربه‌ها، نیازها و آرمان‌های افراد در مرکز فرایند حمایت و مراقبت، چارچوبی عملی برای پیشبرد رویکردهای فردمحور و مبتنی بر حقوق بشر فراهم می‌کند؛ رویکردهایی که افراد را قادر می‌سازند با حفظ کرامت انسانی، استقلال فردی و برخورداری از ارتباطات اجتماعی معنادار در جامعه زندگی کنند.
هشدار فدراسیون بین‌المللی مددکاران اجتماعی درباره اجرای نادرست سیاست‌های خروج از نهادهای مراقبتی
پریسکا فلایشلین (Priska Fleischlin)، کمیسر جهانی فدراسیون بین‌المللی مددکاران اجتماعی در سازمان ملل متحد، از منظر جهانی این فدراسیون، بر ضرورت توجه دقیق به شرایط و زمینه‌های متفاوت ملی در اجرای این سیاست‌ها تأکید کرد.
وی خاطرنشان ساخت که اگرچه خروج از نهادهای مراقبتی در برخی کشورها ضرورتی فوری و اجتناب‌ناپذیر محسوب می‌شود، اما در برخی دیگر این خطر وجود دارد که چنین رویکردی عمدتاً به ابزاری برای کاهش هزینه‌ها یا اجرای سیاست‌های ریاضت اقتصادی تبدیل شود.
بر همین اساس، کمیسیون سازمان ملل فدراسیون بین‌المللی مددکاران اجتماعی از سازمان جهانی بهداشت و دولت‌های ملی می‌خواهد اطمینان حاصل کنند که برنامه‌ریزی سیاستی در این زمینه، پیش از آغاز برنامه‌های خروج از نهادهای مراقبتی، با مشارکت افراد دارای تجربه زیسته، اجتماعات محلی، انجمن‌های حرفه‌ای و متخصصان و کارکنان حوزه مربوطه انجام شود.
کمیسیون سازمان ملل فدراسیون بین‌المللی مددکاران اجتماعی همچنین به سازمان‌های عضو خود توصیه می‌کند از اجرای سیاست‌هایی حمایت و دفاع کنند که در آن‌ها منابع، مسئولیت‌ها و سرمایه‌گذاری‌ها به‌صورت واقعی به خدمات اجتماع‌محور و برخوردار از تأمین مالی کافی منتقل شوند؛ نه اینکه صرفاً منابع از مراکز و نهادهای اقامتی حذف شوند، بدون آنکه زیرساخت‌ها و حمایت‌های ضروری جایگزین برای مراقبت در جامعه فراهم شده باشد.
تقویت اجتماعات و ظرفیت‌های جامعه باید هم‌زمان با تضمین دسترسی به مراقبت‌های تخصصی، خدمات حمایتی و نظام‌های تأمین اجتماعی صورت گیرد؛ به‌ویژه در مناطق روستایی و مناطقی که از نظر دسترسی به خدمات با محرومیت و کمبود امکانات مواجه هستند.
منبع: فدراسیون بین‌المللی مددکاران اجتماعی (IFSW) | سازمان جهانی بهداشت (WHO)
ترجمه و تنظیم: پایگاه خبری مددکار نیوز
