سیاست جدید فدراسیون جهانی (IFSW) در زمینه همآفرینی سیستمهای حمایتی مبتنی بر حقوق بشر
جزئیات و بندهای کلیدی پیشنویس سیاست جدید فدراسیون جهانی (IFSW) در زمینه همآفرینی سیستمهای حمایتی مبتنی بر حقوق بشر چیست؟
پایگاه خبری مددکار نیوز – پیشنویس سیاستگذاری جدید فدراسیون جهانی مددکاران اجتماعی (IFSW) که با همکاری نزدیک کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل (OHCHR) و سازمان بینالمللی کار (ILO) تدوین شده است، یک چرخش پارادایمیِ بنیادین در تعریف «خدمات حمایتی و مراقبتی» به شمار میرود.
هدف اصلی این سند، گذار از مدلهای سنتیِ مبتنی بر «وابستگی و نگاه صدقهای» به سمت «سیستمهای همآفرین، حقمدار و کرامتمحور» است. این پیشنویس بر این فرض استوار است که سیستمهای رفاهی موجود در جهان مکرراً پتانسیل و عاملیت انسانها را محدود میکنند و باید بازطراحی شوند.
بندها و محورهای کلیدی این پیشنویس سیاستگذاری بر ۵ ستون اصلی استوار است:
گذار از پسیو بودن و وابستگی به عاملیت (Agency) و خودتعیینی
این بند مستقیماً هدف خدمات اجتماعی را دگرگون میکند. سیستمهای رفاهی سنتی تمایل دارند مددجویان (به ویژه افراد دارای معلولیت، سالمندان و اقشار آسیبپذیر) را به عنوان مصرفکنندگان منفعلِ حمایتها بار بیاورند.
- محتوای بند: خدمات اجتماعی باید از مدل «مدیریت و مراقبتِ تحمیلی» به مدل «خودتعیینی (Self-Determination) و عاملیت» تغییر یابند. سیستمهای حمایتی باید به گونهای همآفرینی شوند که به فرد قدرت انتخاب و کنترل کامل بر نحوه زندگی، نوع حمایتهای دریافتی و مشارکت فعال در جامعه را اعطا کنند.
همآفرینی ساختاری (Co-creation) با ذینفعان
این بند بر اصل مشارکت چندجانبه در طراحی، اجرا و ارزیابی سیستمهای رفاهی تأکید دارد. مددکاران اجتماعی و گیرندگان خدمات نباید صرفاً مجری یا دریافتکننده سیاستهایی باشند که پشت درهای بسته نوشته میشوند.
- محتوای بند: سیستمهای مراقبت و حمایت محلی و ملی باید از طریق یک فرآیند همآفرینی (Co-design) با مشارکت مستقیم خودِ گیرندگان خدمات، خانوادههای آنها، تشکلهای محلی و مددکاران اجتماعی خط مقدم شکل بگیرند. دانش بومی و تجربههای زیسته (Lived Experiences) جوامع محلی، اعتبار قانونی همتراز با مدلهای آکادمیک دارند.
همگرایی حقوق گیرندگان خدمات و حقوق کار شایسته برای مددکاران
یکی از نوآورانهترین بخشهای این پیشنویس، گره زدن حقوق مددجویان به حقوق شغلی ارائهدهندگان خدمات (مددکاران) است. فدراسیون جهانی معتقد است مراقبتِ باکیفیت و کرامتمحور، بدون وجود بستر کار شایسته برای مددکار محقق نمیشود.
- محتوای بند: دولتها موظفند استانداردهای «کار شایسته» (Decent Work)، امنیت فیزیکی و روانی، و استقلال حرفهای (Professional Autonomy) مددکاران اجتماعی را تضمین کنند. فرسودگی شغلی مددکاران و دستمزدهای ناعادلانه در بخش رفاه، مستقیماً نقض حقوق بشرِ گیرندگان خدمات اجتماعی تلقی میشود؛ چرا که کیفیت حمایتهای دریافتی آنها را به شدت افول میدهد.
بازتعریف «اقتصاد مراقبت» (Care Economy) بر پایه عدالت اجتماعی
این بند به لایه کلان اقتصادیِ سیاستگذاری رفاهی میپردازد و نگاه سرمایهداریِ تقلیلی به حوزه رفاه را به چالش میکشد.
- محتوای بند: سرمایهگذاری در سیستمهای جامع حمایتی نباید به عنوان یک «هزینه یا بار مالی بر دوش دولت» دیده شود، بلکه یک سرمایهگذاری بنیادین برای تحقق توسعه پایدار، کاهش نابرابریهای ساختاری و تابآوری اقتصادی است. این سند خواهان به رسمیت شناختن، ارزشگذاری و جبران منصفانه «کار مراقبتی» (اعم از رسمی و غیررسمی/خانگی) در شاخصهای کلان اقتصادی کشورهاست.
تمرکززدایی و تقویت شبکههای حمایتی محلهمحور
این محور بر اهمیت بازگشت به بافت جامعه و محله برای پایداری سیستمهای حمایتی پافشاری میکند.
- محتوای بند: ساختارهای رفاهی باید از سازمانهای بزرگ، متمرکز و بوروکراتیک به سمت شبکههای غیرمتمرکز، فوقمحلی (Hyperlocal) و جامعهمحور حرکت کنند. این شبکهها باید بتوانند در زمان بروز تکانههای اقلیمی، جنگها یا بحرانهای اقتصادی، به عنوان نخستین لایههای پدافند اجتماعی و تابآوری بومی عمل کنند.
اصول راهبردی سند (شعار محوری): سیستمهای حمایتی جدید باید بر اساس اصول «همبستگی، مسئولیت جمعی و احترام به تنوع زیستی و فرهنگی» بازتعریف شوند تا اطمینان حاصل شود که هیچ فردی به دلیل محدودیتهای فیزیکی، سن، جنسیت یا تبار اجتماعی از چرخه توسعه و حقوق شهروندی خود طرد نخواهد شد.
این پیشنویس قرار است به عنوان مانیفست رسمی حرکت فدراسیون جهانی مددکاران اجتماعی در تعامل با نهادهای بینالمللی مانند سازمان ملل متحد طی سالهای آتی مبنای عمل قرار گیرد و ساختار مطالبهگری صنفی و تخصصی را در کشورهای عضو بازتنظیم کند.
