کارگاه آموزشی «تاب آوری در محیط های نظامی» برگزار شد
برگزاری کارگاه آموزشی «تابآوری در محیطهای نظامی» برای کارکنان وظیفه و کادر نیروی دریایی ستاد بندرانزلی
کارگاه آموزشی «تابآوری در محیطهای نظامی» با هدف ارتقای انعطافپذیری روانشناختی، پیشگیری از فرسایش روانی و تقویت ظرفیتهای فردی و سازمانی نیروهای نظامی، روز هفدهم شهریورماه ۱۴۰۵ برای جمعی از کارکنان وظیفه و کادر نیروی دریایی ستاد بندرانزلی برگزار شد.
مدرس این کارگاه یکروزه، دکتر جواد طلسچی یکتا، مددکار اجتماعی و بنیانگذار رسانه تابآوری ایران بود که در این برنامه به تبیین ابعاد کاربردی تابآوری در محیطهای نظامی و نقش آن در حفظ آمادگی روانی نیروها پرداخت.
تابآوری روانشناختی؛ مکمل توانمندیهای فیزیولوژیک و رزمی
در این کارگاه تأکید شد که در کنار افزایش توانمندیهای جسمانی، فیزیولوژیک و رزمی نیروهای نظامی، توجه به آمادگی روانشناختی و ظرفیت سازگاری با فشارهای مستمر نیز از اهمیت بنیادین برخوردار است.
محیطهای نظامی، بهویژه محیطهای پادگانی، به دلیل برخورداری از ویژگیهایی همچون انضباط سازمانی، محدودیتهای محیطی، فشارهای عملکردی، مسئولیتپذیری بالا، دوری از خانواده، تغییر شرایط روزمره و مواجهه احتمالی با موقعیتهای بحرانی، نیازمند رویکردی نظاممند به موضوع تابآوری هستند.
از این منظر، تابآوری به معنای حذف فشار و دشواری نیست؛ بلکه به معنای توانایی حفظ کارکرد مؤثر، تنظیم هیجانات، تصمیمگیری مناسب و بازگشت سازگارانه به وضعیت تعادل پس از مواجهه با فشار و بحران است.
مؤلفههای اساسی تابآوری در محیطهای پادگانی
در بخش اصلی این کارگاه، مجموعهای از مؤلفههای مهم تابآوری نیروهای نظامی مورد توجه قرار گرفت که مهمترین آنها عبارتاند از:
۱. تنظیم هیجانی و مدیریت استرس
توانایی شناسایی و مدیریت هیجانات، کنترل واکنشهای تکانشی و استفاده از روشهای سالم برای کاهش تنش، یکی از پایههای مهم تابآوری در محیطهای پرتنش نظامی است.
۲. انعطافپذیری شناختی
توانایی بازنگری در شیوه تفکر، سازگاری با تغییر شرایط و پرهیز از گرفتار شدن در الگوهای فکری منفی، به نیروها کمک میکند در شرایط دشوار تصمیمهای واقعبینانهتری اتخاذ کنند.
۳. خودتنظیمی و خودکنترلی
توانایی مدیریت رفتار، هیجان و واکنشهای فردی در شرایط فشار، نقش مهمی در حفظ عملکرد حرفهای و جلوگیری از تشدید تعارضهای فردی و گروهی دارد.
۴. احساس کفایت و خودکارآمدی
باور فرد به توانایی خود برای مواجهه مؤثر با مشکلات، یکی از منابع مهم مقاومت روانشناختی محسوب میشود. آموزش مهارت و تجربه موفقیتهای تدریجی میتواند این ظرفیت را تقویت کند.
۵. معنا، هدفمندی و هویت حرفهای
داشتن درک روشن از هدف، مسئولیت و معنای نقش حرفهای میتواند به نیروها در تحمل فشارهای کوتاهمدت و بلندمدت کمک کرده و از احساس بیمعنایی و فرسودگی جلوگیری کند.
۶. حمایت اجتماعی و همبستگی گروهی
وجود روابط سالم و حمایتگر میان همکاران، فرماندهان و نیروهای وظیفه، از مهمترین منابع تابآوری در محیطهای سازمانی است. احساس تعلق به گروه میتواند در کاهش انزوا و افزایش ظرفیت مقابلهای مؤثر باشد.
۷. مهارت حل مسئله و تصمیمگیری
آموزش روشهای حل مسئله، اولویتبندی، ارزیابی موقعیت و تصمیمگیری تحت فشار، بخشی مهم از آمادگی روانی نیروهای نظامی محسوب میشود.
۸. مراقبت از خود و سبک زندگی سالم
خواب کافی، تغذیه مناسب، فعالیت بدنی، استراحت مؤثر و رعایت اصول بهداشت روان، در کنار آموزشهای تخصصی و آمادگی جسمانی، از عوامل مهم حفظ ظرفیت روانی نیروهاست.
۹. ارتباط مؤثر و مدیریت تعارض
توانایی برقراری ارتباط محترمانه و مؤثر، شنیدن فعال، بیان مناسب نیازها و مدیریت تعارضهای بینفردی میتواند از انباشت فشارهای روانی و شکلگیری تعارضهای فرساینده جلوگیری کند.
۱۰. مهارت بازگشت از فشار و تجربههای دشوار
یکی از ابعاد کلیدی تابآوری، توانایی بازیابی پس از یک تجربه دشوار است. در این نگاه، فشار روانی لزوماً به معنای آسیب پایدار نیست؛ چگونگی پردازش تجربه و دسترسی به منابع حمایتی و مهارتی، در پیامدهای آن نقش تعیینکننده دارد.
پیشگیری از فرسایش روانی؛ رویکردی پیشگیرانه و نه واکنشی
در ادامه این برنامه آموزشی تأکید شد که پیشگیری از فرسایش روانی نیروهای نظامی نباید صرفاً پس از بروز نشانههای آشکار اختلال یا افت عملکرد مورد توجه قرار گیرد.
رویکرد تابآورانه، بر شناسایی و تقویت منابع روانی، اجتماعی و سازمانی پیش از رسیدن فرد به مرحله فرسودگی تأکید دارد.
بر این اساس، آموزش مستمر مهارتهای مقابلهای، تقویت حمایت اجتماعی، ایجاد فرهنگ گفتوگوی سالم، توجه به نیازهای روانشناختی کارکنان، مدیریت مناسب فشارهای شغلی و فراهم کردن دسترسی به حمایتهای تخصصی میتواند بخشی از یک نظام جامع پیشگیری از فرسایش روانی در محیطهای نظامی باشد.
تابآوری؛ پیوند میان نیروی انسانی و آمادگی سازمانی
یکی از محورهای مهم مطرحشده در این کارگاه، توجه به این نکته بود که تابآوری صرفاً یک ویژگی فردی نیست و نمیتوان تمام مسئولیت آن را بر عهده خود نیرو گذاشت.
تابآوری فردی، تابآوری تیمی و تابآوری سازمانی در محیطهای نظامی به یکدیگر وابستهاند. ساختارهای حمایتی، کیفیت ارتباط فرماندهی و کارکنان، عدالت سازمانی، وضوح نقشها، مدیریت فشار، انسجام گروهی و دسترسی به حمایتهای روانی و اجتماعی، همگی میتوانند بر ظرفیت تابآوری نیروها اثرگذار باشند.
از این منظر، ارتقای تابآوری نیروهای نظامی باید به عنوان بخشی از سرمایهگذاری بر سلامت نیروی انسانی و آمادگی پایدار سازمان مورد توجه قرار گیرد.
جمعبندی
برگزاری این کارگاه آموزشی در نیروی دریایی ستاد بندرانزلی را میتوان گامی در جهت توجه همزمان به آمادگی جسمانی، توانمندی رزمی و آمادگی روانشناختی نیروهای نظامی دانست.
تابآوری در محیطهای نظامی به معنای مصونیت از فشار نیست؛ بلکه ظرفیت مواجهه سازگارانه با فشار، حفظ کارکرد حرفهای، استفاده از منابع حمایتی، مدیریت هیجانات و بازگشت مؤثر پس از شرایط دشوار است.
تقویت این ظرفیتها، بهویژه در محیطهای پادگانی، میتواند در کنار ارتقای سلامت روانی ـ اجتماعی نیروها، به کاهش فرسایش روانی، افزایش کیفیت عملکرد، تقویت انسجام گروهی و پایداری سرمایه انسانی سازمانهای نظامی کمک کند.
کارگاه آموزشی «تابآوری در محیطهای نظامی» روز هفدهم شهریورماه ۱۴۰۵ با تدریس دکتر جواد طلسچی یکتا، مددکار اجتماعی و بنیانگذار رسانه تابآوری ایران، برای جمعی از کارکنان وظیفه و کادر نیروی دریایی ستاد بندرانزلی برگزار شد.
