مهندسی سلامت اجتماعی محلهمحور: از دیکتهنوشتن تا همآفرینی با جامعه
مهندسی سلامت اجتماعی محلهمحور: از دیکتهنوشتن تا همآفرینی با جامعه
پایگاه خبری مددکار نیوز: سلامت اجتماعی، فراتر از صرفاً نبود بیماری، به معنای توانایی افراد و جوامع در دستیابی به پتانسیل کامل خود و داشتن کیفیت زندگی مطلوب است.
این مفهوم، به شدت با بستر اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی زندگی افراد در ارتباط است و نمیتوان آن را از محیط محلی جدا کرد. در این میان، “مهندسی سلامت اجتماعی محلهمحور” به عنوان رویکردی نوین، تلاش دارد با تمرکز بر بهبود شرایط اجتماعی در سطح محله، تابآوری و رفاه جامعه را ارتقا بخشد. اما این رویکرد، تنها زمانی ثمربخش خواهد بود که بر پایه اصولی استوار باشد که به جای تحمیل از بالا، بر مشارکت، خلاقیت و نیازهای واقعی جامعه تکیه داشته باشند.
چرا مهندسی سلامت اجتماعی نیاز به نگاهی فراتر از تکبعدی دارد؟
متاسفانه، اغلب شاهدیم طرحهای سلامت اجتماعی محلهمحور با نگاهی تکبعدی و بدون در نظر گرفتن پیچیدگیهای جامعه طراحی و اجرا میشوند. این طرحها معمولاً بر محوریت مسائل بهداشتی و درمانی متمرکز هستند و از عوامل اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و محیطی که بر سلامت افراد تاثیر میگذارند، غفلت میکنند.
به عنوان مثال، اجرای یک برنامه رایگان برای غربالگری بیماریها، اگرچه اقدامی ارزشمند است، اما اگر به مشکلات اقتصادی، کمبود فرصتهای شغلی، عدم دسترسی به آموزش مناسب و یا نبود فضاهای اجتماعی امن و مناسب در محله توجه نشود، نمیتواند تاثیر قابل توجهی در بهبود سلامت اجتماعی جامعه داشته باشد.
نگاه تکبعدی و دور از نیاز واقعی جامعه، نه تنها باعث ناکارآمدی طرحها میشود، بلکه میتواند اثرات منفی نیز به دنبال داشته باشد. این طرحها ممکن است به جای حل مشکلات، آنها را تشدید کنند و یا باعث ایجاد احساس بیاعتمادی و سرخوردگی در بین مردم شوند.
جامعه را دستکاری نکنید، با آن همآفرینی کنید!
یکی از اشتباهات رایج در طراحی و اجرای طرحهای سلامت اجتماعی، تلاش برای “دستکاری” جامعه و تغییر رفتار افراد است. این رویکرد، بر این فرض استوار است که برنامهریزان و متخصصان بهتر از خود مردم میدانند که چه چیزی برای آنها مفید است. اما این فرض، نه تنها نادرست است، بلکه میتواند به ایجاد مقاومت و مخالفت در بین مردم منجر شود.
به جای تلاش برای دستکاری جامعه، باید با آن همآفرینی کرد. این بدان معناست که باید به جای دیکته کردن راه حلها، از مردم در فرآیند طراحی و اجرای طرحها مشارکت داد. باید به نظرات، ایدهها و تجربیات آنها گوش داد و از آنها برای شناسایی نیازها و اولویتهای واقعی جامعه استفاده کرد.
جامعه، طراح اصلی سلامت اجتماعی محلهمحور
به باور بسیاری از متخصصان، جامعه باید طراح اصلی سلامت اجتماعی محلهمحور باشد. این بدان معناست که باید به مردم قدرت داد تا در تصمیمگیریهای مربوط به سلامت خود و محلهشان مشارکت کنند. این کار میتواند از طریق ایجاد شوراهای محلی، برگزاری جلسات گفتوگو، کارگاههای تعاملی و استفاده از ابزارهای مشارکتجویانه انجام شود.
وقتی مردم احساس کنند که در فرآیند تصمیمگیری نقش دارند، انگیزهی بیشتری برای مشارکت در اجرای طرحها خواهند داشت و احتمال موفقیت آنها نیز افزایش مییابد.
اصول کلیدی مهندسی سلامت اجتماعی محلهمحور مبتنی بر همآفرینی
- مشارکت گسترده: درگیر کردن تمامی ذینفعان، از جمله ساکنان محله، سمنها، کارشناسان، نهادهای دولتی و بخش خصوصی.
- نیازسنجی دقیق: شناسایی نیازها و اولویتهای واقعی جامعه از طریق روشهای کمی و کیفی.
- خلاقیت و نوآوری: استقبال از ایدههای جدید و رویکردهای نوآورانه.
- انعطافپذیری: قابلیت تطبیق طرحها با شرایط متغیر و نیازهای در حال تغییر جامعه.
- تنوع فرهنگی: احترام به تنوع فرهنگی و باورهای مختلف در جامعه.
- توانمندسازی: ارتقای تواناییها و مهارتهای افراد برای بهبود سلامت خود و جامعه.
- پایداری: طراحی طرحهایی که بتوانند در بلندمدت اثرگذار باشند و به توسعه پایدار محله کمک کنند.
چالشها و موانع پیش رو
پیادهسازی مهندسی سلامت اجتماعی محلهمحور با چالشها و موانعی نیز همراه است. برخی از این چالشها عبارتند از:
- کمبود منابع: تامین منابع مالی و انسانی کافی برای اجرای طرحها.
- عدم هماهنگی بین نهادها: فقدان هماهنگی بین نهادهای مختلف دولتی و غیردولتی.
- مقاومت در برابر تغییر: مقاومت برخی از افراد و گروهها در برابر تغییر و پذیرش ایدههای جدید.
- نبود دادههای دقیق: کمبود دادههای دقیق و بهروز در مورد وضعیت سلامت اجتماعی محله.
سخن پایانی
مهندسی سلامت اجتماعی محلهمحور، رویکردی امیدوارکننده برای ارتقای سلامت و رفاه جوامع است. اما برای تحقق این امید، باید از اشتباهات گذشته درس گرفت و به جای تلاش برای دیکته کردن راه حلها، با جامعه همآفرینی کرد.
باید به مردم قدرت داد تا طراحان اصلی سلامت اجتماعی محلهمحور باشند و با مشارکت فعال خود، آیندهی بهتری را برای خود و نسلهای آینده رقم بزنند. تنها با این رویکرد میتوانیم جوامعی تابآور، پویا و سالم بسازیم.
