تلاقی عدالت اجتماعی و الگوریتمها؛ واکاوی خروجی سمینار بینالمللی ICT و رفاه اجتماعی ۲۰۲۶
پایگاه خبری مددکار نیوز: با گسترش نفوذ هوش مصنوعی و پلتفرمهای دیجیتال در لایههای زیرین خدمات حمایتی، سمینار بینالمللی «ICT و رفاه اجتماعی» که طی دو روز اخیر برگزار شد، به میدان نبرد ایدهها میان «تسهیلگری دیجیتال» و «اخلاق حرفهای» بدل گشته است. این نشست که با حضور نخبگان حوزه تکنولوژی و پیشگامان مددکاری اجتماعی برگزار گردید، زنگ خطر را نسبت به پدیدههای نوظهوری که حریم خصوصی و استقلال مراجعان را تهدید میکنند، به صدا درآورد.
حقوق دیجیتال؛ نسل جدید حقوق بشر در مددکاری اجتماعی
در نشستهای تخصصی روز گذشته، شرکتکنندگان بر این نکته تأکید کردند که در سال ۲۰۲۶، «حقوق دیجیتال» دیگر یک بحث فانتزی نیست، بلکه بخشی جداییناپذیر از حقوق مراجعان است.
- دسترسی عادلانه: بحث داغ پیرامون این بود که چگونه شکاف دیجیتال (Digital Divide) میتواند باعث حذف سیستماتیک دهکهای پایین از خدمات رفاهی آنلاین شود.
- حاکمیت بر دادهها: مددکاران اجتماعی خواستار تدوین پروتکلهایی شدند که به مراجعان اجازه میدهد بدانند دادههای شخصیشان چگونه توسط الگوریتمهای دولتی و خصوصی تحلیل میشود.
چالش «سرمایهداری نظارتی» در خدمات اجتماعی
یکی از جنجالیترین محورهای سمینار، نقد رویکرد «سرمایهداری نظارتی» (Surveillance Capitalism) در پوشش خدمات رفاهی بود. کارشناسان هشدار دادند که استفاده از اپلیکیشنهای رایگان برای رصد وضعیت مراجعان، ممکن است به قیمت فروش دادههای رفتاری آنها به شرکتهای بزرگ تمام شود.
- پیشبینی جرم و آسیب: استفاده از دادهکاوی برای پیشبینی احتمال بروز آسیب اجتماعی در خانوادهها، با انتقاد تند مدافعان حقوق مدنی روبرو شد. آنها معتقدند این ابزارها ممکن است به جای حمایت، به «انگزنی دیجیتال» و کنترل پلیسی جوامع فرودست منجر شوند.
- ماشینی شدن همدلی: شرکتکنندگان نسبت به جایگزینی «همدلی انسانی» با «تصمیمگیری الگوریتمی» ابراز نگرانی کردند و تأکید داشتند که تکنولوژی باید تنها یک دستیار برای مددکار باشد، نه تصمیمگیرنده نهایی.
امنیت سایبری و رازداری حرفهای در فضای ابری
با انتقال پروندههای مددکاری به بسترهای ابری (Cloud)، موضوع امنیت دادهها به یک دغدغه حیاتی تبدیل شده است. در این سمینار مطرح شد که:
- هرگونه نشت اطلاعاتی در سیستمهای رفاهی، نه تنها امنیت مراجع را به خطر میاندازد، بلکه اعتماد عمومی به حرفه مددکاری را ویران میکند.
- ضرورت آموزش «سواد سایبری» به مددکاران اجتماعی برای مقابله با حملات مهندسی اجتماعی و محافظت از هویت مراجعان در فضای مجازی، به عنوان یک اولویت آموزشی برای سال ۲۰۲۶ تصویب شد.
جمعبندی: به سوی «مددکاری اجتماعی دیجیتالِ انسانمحور»
بیانیه موقت این سمینار بر یک اصل طلایی تأکید دارد: تکنولوژی باید در خدمت عدالت باشد، نه ابزاری برای نظارت. محققان تأکید کردند که مددکاری اجتماعی در عصر دیجیتال باید نقشی دیدهبان را ایفا کند تا اطمینان حاصل شود که الگوریتمها، تبعیضهای نژادی، طبقاتی و جنسیتی را بازتولید نمیکنند.
مددکار نیوز به عنوان چشم بینای این حرفه، در گزارشهای آتی به بررسی راهکارهای عملیاتی ارائه شده در این سمینار برای پیادهسازی در زیرساختهای رفاهی کشور خواهد پرداخت.
گزارش از: واحد فناوری و توسعه حرفهای مددکار نیوز اردیبهشت ۱۴۰۵ / می ۲۰۲۶
