تأثیر آلودگی هوا بر خودکشی (شواهد اپیدمیولوژیک و مکانیسم های زیستی)
مقاله جامع در تبیین "عامل آلودگی هوا" بعنوان یکی از عوامل مهم افزایش خودکشی
تأثیر آلودگی هوا بر خودکشی (شواهد اپیدمیولوژیک و مکانیسم های زیستی)
شرکتهای صنعتی عاملی بر افزایش خودکشی شهرستان مبارکه
- کاری از زهرا و راضیه رمضانی مبارکه
- کارشناسان مددکاری اورژانس بهزیستی شهرستان مبارکه
آمارها حاکی از این است که متاسفانه هر ۴۰ ثانیه یک نفر در دنیا اقدام به خودکشی میکند. برخی از عوامل در جامعه و برخی مشکلات روحی_روانی از عوامل این دسته از مشکلات میباشد.
خودکشی یک مقوله پیچیده میباشد که دلایل زیادی منجمله: افسردگی، مشکلات خلقی، استرس و اضطراب، ورشکستگی، جدایی، اعتیاد، محیط و اجتماع، خودکشی تقلیدی، مشکلات اقتصادی و خانوادگی، ژنتیک، فوت نزدیکان، آلودگی و … را در بر میگیرد.
افراد در معرض آسیب
بیشتر افرادی که خود کشی میکنند افراد با تابآوری کم، افرادی که مورد تبعیض قرار میگیرند بلاخص پناهندگان، افراد با مشکلات جنسی (لزبینها، تراجنسیتیها، گـیها، بین جنسیها و دو جنسیتیها ) افراد در معرض بحران، افراد مبتلا به افسردگی، جنگ، جنون، خشم، ناامیدی، سوگ، احساس شرم، فرسودگی، قمار بازان، دردهای غیر قابل تحمل، خستگی مفرط از زورگویی، سوء استفاده جنسی یا مورد تجاوز قرار گرفتن، بیماران اعصاب و روان، معتادین، افراد با درآمد کم و قشر متوسط جامعه هستند. اخیرا از عامل آلودگی هوا بعنوان عاملی بر افزایش خودکشی صحبت شده که در این مقاله بیشتر به آن اشاره خواهیم کرد.
سومین عامل مرگ و میر در دنیا و چهارمین مرگ و میر بین جوانان خودکشی میباشد که سالیانه بالغ بر ۷۰۰.۰۰۰ نفر از اقرادی که اقدام به خودکشی میکنند جان خود را از دست میدهند.این بدین معناست که آمار کثیری اقدام به این عمل غیرانسانی میزنند. یعنی فاجعه در بحران سلامتروان که خانواده، محیط و اجتماع را تهدید میکند.
از این رو نیاز به برنامههای پیشگیری، بررسی علتها، ایجاد پایگاههای روانشناختی، بالا بردن سطح آگاهی، تابآوری و… احساس میشود.
در ادامه به مباحث زیر خواهیم پرداخت؛
فهرست مطالب
- تعاریف خودکشی
- خودکشی از گناه کبیره تا حق انتخابی معقول؛ مروری بر تقابل دیدگاهها
- مقایسه نظر جرایم قانونی خودکشی در کشورها
- تفاوتهای آماری، وضعیت قانونی و استثنائات مذهبی در خودکشی
- ۱۰ سپتامبر (۱۹ شهریور)، روزی برای شکستن سکوت
- عوامل مؤثر در خودکشی: مرور علمیِ نوین (۲۰۲۵)
- مدلهای خودکشی
- شاخص اصلی خطر در ۲۰۲۵ افکار و نیت خودکشی می باشد
- طبقهبندی روشهای خودکشی (چارچوب سازمان بهداشت جهانی، ۲۰۲۳)
- زیرساخت مداخله در بحران در ایران: منابع اضطراری قابل دسترس
- تأثیر آلودگی هوا بر خودکشی (شواهد اپیدمیولوژیک و مکانیسم های زیستی)
- مقایسه آمار خودکشی از فرودین تا آبان ماه ۱۴۰۳ با قروردین تا آبان ۱۴۰۴
- علت افزایش خودکشی در شهرستان مبارکه
- آیا عوامل محیطی، اجتماعی و سیاسی (آلودگی و بحران جنگ) در خودکشی تاثیر دارد؟
- تأثیر آلودگی هوا بر خودکشی (شواهد اپیدمیولوژیک و مکانیسم های زیستی)
- تحلیل آماری تغییرات خودکشی در دو دوره زمانی شهرستان مبارکه
- تحلیل و راه کارهای جامع پیشگیری از خودکشی: از آلودگی هوا تا مداخله ژنتیکی
- مدل تلفیقی راهبردهای پیشگیری از خودکشی در ۲۰۲۵
- روشهای نوین پیشبینی خودکشی
- نتیجه گیری
تعاریف خودکشی
براردلی، ساروبی، روگانته، هاوکینز، کوکو، اربوتو، لستر و پامپیلی ۲۰۱۹: اقدام به خودکشی شامل اجرای روش و یا نقشهای برای پایان دادن به زندگی است که میتواند به خودکشی کامل منجر شود یا به شکست بیآنجامد.
آندرسون ۲۰۰۰ : افکار خودکشی به عنوان افکار خودگزارشدهی دربارهی خودکشی، در دامنهای از یک میل مبهم برای مردن تا نقشه کامل خودکشی تعریف میشود.
بکر، ورسکی، هلدوی و لوب: خودکشی به معنای آسیب رساندن به خود با هدف از بین بردن خویش است.
خودکشی از گناه کبیره تا حق انتخابی معقول؛ مروری بر تقابل دیدگاهها
در طول تاریخ، خودکشی همواره موضوعی بحثبرانگیز بوده است. ادیان ابراهیمی (اسلام، مسیحیت، یهودیت) غالباً آن را گناهی کبیره و نقض تقدس زندگی (حتی در اسلام، سقوط به شقاوت ابدی) میدانند. در مسیحیت، با وجود سختگیریهای تاریخی (مانند دفن در خارج از قبرستان)، کلیسای کاتولیک امروزه بر امید به نجات روح تأکید دارد، در حالی که پروتستانها آن را امتناع از پذیرش نجات میدانند. در هندوئیسم، این عمل بهطور سنتی نکوهیده است (مانند قتل)، هرچند راههای غیرخشونتآمیز ترک دنیا مانند پرایوپاوسا برای افراد بیدغدغه پذیرفته میشود. متدین بودن یا همان مذهب حطر خودکشی را کمتر میکند.
دیدگاههای مذهبی نیز چندوجهی هستند:
- توصیههای خاص: برخی ادیان هندی (مانند جینیسم) برای افراد دارای اهداف محققشده، نوعی ترک دنیا (مانند سانثارا) را مجاز میدانند.
- استثناء در مسیحیت: خودکشی در بیزانس (دوران یوستینیانوس) گناه تلقی نمیشد.
- شهادت در یهودیت: یهودیان در مواجهه با اجبار به ارتداد، مواردی از خودکشی گروهی (مانند ماسادا) را به عنوان تقدیس نام خداوند داشتهاند که با پاسخهای متناقض مقامات مواجه شد.
- کاهش مسئولیت: همه ادیان، وجود بیماری روانی، رنج شدید یا جنون را عاملی برای کاهش گناه یا مسئولیت فرد میدانند.
در نهایت، شکاف فلسفی عمیق باقی است: از موضع کانت و میل که آزادی فرد را در تصمیمگیری نهایی محترم میشمارند (حتی اگر به معنای رد کردن رنج باشد)، تا دیدگاه هیوم که آن را حق مطلق فردی میداند؛ موضوعی که برخی معتقدند اگر فلسفهای به آن پاسخ ندهد، نتوانسته است به هیچ مسئلهای پاسخ گوید.
از نظر فلسفی، در حالی که متفکرانی چون آگوستین و کانت خودکشی را رد کردند، فیلسوفانی چون دیوید هیوم بر آن تأکید کردند که رنج نکشیدن حق مطلق انسان است، حتی اگر به بهای پایان دادن به زندگی تمام شود. این مبحث چنان اساسی است که برخی معتقدند فلسفه بدون پاسخ به “باید خودکشی کرد یا نه” ناقص است.
در مقابل، دیدگاههای تاریخی و فلسفی گستره وسیعی را پوشش میدهند؛ از آتن باستان که خودکشیکنندگان بدون مجوز را از دفن شایسته محروم میکرد، تا روم باستان که آن را در ابتدا تحمل کرده اما بعداً به دلیل ضرر اقتصادی جرم دانست. در اروپا، این عمل از یک “گناه” به یک “جنون” تغییر ماهیت داد. در نهایت، فلسفه خودکشی همواره بر سر این دوگانگی میچرخد: آیا پایان دادن به زندگی، یک حق مقدس و عقلانی است یا عملی غیراخلاقی و گناهکارانه؟
پدیدهی خودکشی یکی از موضوعات چندوجهی در مطالعات حقوق کیفری، جرمشناسی و جامعهشناسی فرهنگی است که در طول تاریخ فرهنگهای مختلف، برداشتهای گوناگونی از آن وجود داشته است. در برخی از جوامع، خودکشی به عنوان رفتاری انحرافی یا مجرمانه در نظر گرفته شده، در حالی که در برخی دیگر، توجیهات اخلاقی یا فرهنگی برای آن ارائه شده و حتی در قالبی نمادین، مورد تحسین قرار گرفته است.
مقایسه نظر جرایم قانونی خودکشی
مقایسهی میان نظامها نشان میدهد که جرمانگاری یا مشروعیت فرهنگی خودکشی، بیش از آنکه بر مبنای اصول حقوقی صرف باشد، به ترکیب ارزشهای فرهنگی، مذهبی و تاریخی هر جامعه وابسته است. همان گونه که در نمونهی ژاپن مشاهده میشود، مرز میان فداکاری و خودکشی میتواند در بستر فرهنگی خاص تا حدی مبهم و انعطافپذیر گردد، در صورتی که در جوامع دیگر، این مرز بر اساس اصول دینی یا حقوق بشری تعریف دقیقتری دارد.
در حالی که هند آن را جرم میداند، بیشتر کشورهای اروپایی (مانند انگلستان و ایرلند) جرمزدایی کردهاند. در استرالیا، خود عمل جرم نیست اما کمک به آن جرم است.
قانون استرالیا خودکشی را جرم نمیداند اما کمک به آن را مجازات میکند، در حالی که در اکثر کشورهای اروپایی این عمل جرمزدایی شده است (برخلاف هند که همچنان غیرقانونی است). همچنین، خودکشی در نظامیان نسبت به جمعیت عمومی خطر بیشتری دارد.
در فرهنگ سنتی ژاپن، مفهوم شرف، وفاداری و مسئولیت شخصی نقش محوری دارد. یکی از بارزترین جلوههای این نگرش، رفتار موسوم به کامیکازهKamikaze در دوران جنگ جهانی دوم است. در این مقطع تاریخی، نظام نظامی امپراتوری ژاپن، حملات انتحاری خلبانان خود علیه کشتیهای نیروهای متفقین را نه تنها روا بلکه نماد فداکاری در راه وطن تلقی میکرد. این نگرش ریشه در سنت قدیمیتر هاراگیری Seppuku دارد، که از دوران ساموراییها تا قرن بیستم، به عنوان شیوهای برای حفظ شرافت پس از شکست یا خطا پذیرفته میشد.
در نتیجه، جامعه ژاپن رویکردی نسبتاً تحملگرایانه نسبت به خودکشی دارد؛ امری که در تحلیل جرمشناختی، نشاندهنده پیوند عمیق ارزشهای فرهنگی با مفهوم جرم و مسئولیت کیفری است.
در نظامهای حقوقی غربی، از جمله کشورهای اروپایی مانند سوئد، دانمارک و فرانسه، خودکشی به عنوان جرم قابل تعقیب نیست، اما مداخله، تحریک یا کمک به خودکشی، رفتاری مجرمانه و قابل مجازات محسوب میشود. در این کشورها قانونگذار میان ارادهی فرد برای پایان دادن به زندگی خود و مسئولیت اشخاص ثالث در تسهیل آن تفکیک قائل میشود.
در مقابل، در کشورهای دارای نظام حقوقی مبتنی بر اصول مذهبی مانند ایران، هند و عربستان سعودی، خودکشی از دیدگاه شرعی و اخلاقی رفتاری مذموم و از نظر اجتماعی غیرقابل پذیرش محسوب میشود. با وجود آنکه خودکشی معمولاً جرم کیفری شناخته نمیشود، اما تلاش نافرجام برای آن میتواند سبب مداخله قضایی، رواندرمانی اجباری یا بازپروری اجتماعی گردد.
بررسی تطبیقی دیدگاه کشورها نسبت به خودکشی نشان میدهد که هیچ معیار واحدی برای تبیین ماهیت این رفتار در سطح حقوق بینالملل وجود ندارد. درک فرهنگی از مفهوم «فداکاری، شرافت یا مسئولیت فردی» میتواند رفتارهایی را که در یک نظام حقوقی انحراف محسوب میشود، در نظام دیگر به عنوان اقدامی اخلاقی یا افتخارآمیز توجیه کند.
از این رو، در سیاستگذاریهای کیفری و اجتماعی، توجه به زمینههای فرهنگی و روانشناختی جامعه در مواجهه با پدیدهی خودکشی، ضرورتی بنیادین برای پیشگیری و تدوین راهکارهای انسانیتر به شمار میرود.
تفاوتهای آماری جنسیتی، وضعیت قانونی و استثنائات مذهبی در خودکشی
تضادهای جنسیتی وجود دارد که زنان بیشتر اقدام به خودکشی میکنند اما مردان به دلیل استفاده از ابزار کشندهتر نسبت به زنان بیشتر فوتی دارند.
طبق گزارشی که ویگاه آفتاب در سال ۱۳۹۳ در شهریورماه انجام داد آمار خودکشی مردان مجرد بیشتر از مردان متاهل میباشند. در کل میتوان گفت افرادی که اصلاّ ازدواج نکردند در آسیب بیشتری هستند.
در سال ۱۴۰۰ یعنی پس از گذر از دوران کویید ۱۹ ، طبق پژوهش سیمای زندگی درصد قابل توجهی افکار خودکشی بین دانشجویان رواج پیدا کرد که آمار نگران کنندهای سابقه اقدام به این عمل را داشتند.
مشروح مقاله را از اینجا دریافت کنید.
