مفهوم تابآوری اجتماعی؛ تکیهگاهی نوین در سیاستگذاریهای حمایتی بهزیستی گیلان
پایگاه خبری مددکار نیوز: در دنیای پرشتاب و پیچیده امروز، مواجهه با چالشهای اجتماعی، اقتصادی و محیطی، بیش از هر زمان دیگری جوامع را به بازتعریف مکانیزمهای دفاعی و حمایتی خود وادار کرده است. در این میان، سازمان بهزیستی به عنوان اصلیترین متولی رفاه و سلامت اجتماعی، نقشی حیاتی در تبدیل این تهدیدها به فرصتهای رشد ایفا میکند.
نگاهی به رویکردهای اخیر ادارهکل بهزیستی گیلان و تاکیدات هوشمندانه مدیریت این مجموعه بر واژه «تابآوری اجتماعی» (Social Resilience)، نشاندهنده یک چرخش استراتژیک و مبارک از «خدمات حمایتی سنتی و منفعل» به سمت «توانمندسازی پویا و ساختاری» است.
تابآوری اجتماعی در واقع ظرفیت یک جامعه، محله یا خانواده برای دوام آوردن در برابر تنشها، سازگاری با تغییرات و بازسازی خود پس از وقوع بحرانهاست.
در این مطلب جامع، به تحلیل و بررسی سه محور کلیدی این رویکرد تحولآفرین در استان گیلان میپردازیم.
اورژانس اجتماعی (۱۲۳)؛ دژ دفاعی خانواده در برابر آسیبها
اولین و ملموسترین لایه در مسیر تحقق تابآوری اجتماعی، وجود یک سیستم مداخله در بحرانِ سریع، دسترسپذیر و تخصصی است. توسعه و معرفی گستردهتر ظرفیتهای اورژانس اجتماعی (سامانه ۱۲۳) در استان گیلان، گامی حیاتی در این راستا محسوب میشود.
اورژانس اجتماعی با تلفیق چهار فعالیت عمده:
- مرکز مداخله در بحران (فردی، خانوادگی و اجتماعی)
- خط تلفن اورژانس اجتماعی (۱۲۳)
- تیم سیار اورژانس اجتماعی
- پایگاه خدمات اجتماعی
به عنوان یک کلینیک سیار و شبانهروزی، پیش از آنکه اختلافات خانوادگی، کودکآزاری، همسرآزاری یا بحرانهای فردی به فاجعهای جبرانناپذیر یا پروندهای قضایی تبدیل شوند، وارد عمل میشود.
معرفی این ظرفیت به آحاد جامعه، به خانوادهها این اطمینان را میدهد که در لحظات بحرانی، تکیهگاهی علمی و امن در کنار خود دارند؛ امری که به طور مستقیم «احساس امنیت اجتماعی» و در نتیجه تابآوری روانشناختی جامعه را ارتقا میدهد.
توسعه شبکههای حمایتی محلی؛ بازآفرینی روابط امن و محلهمحور
تجربه نشان داده است که رویکردهای تمرکزگرا و دولتیِ محض، به تنهایی قادر به ریشهکنی آسیبهای اجتماعی نیستند. تابآوری واقعی زمانی شکل میگیرد که «مردم برای مردم» پای کار بیایند.
توسعه شبکههای حمایتی محلی و استفاده از ظرفیت مراکز مثبت زندگی، موسسات خیریه، و معتمدین محلات در استان گیلان، فضای بهتری را برای زیست توانخواهان و مددجویان فراهم میکند. مزایای این شبکه محلی عبارتند از:
- کاهش برچسبهای اجتماعی (Stigma): وقتی حمایت در دل محله و توسط همسایگان و تشکلهای بومی صورت گیرد، مددجو احساس انزوا نمیکند.
- شناسایی زودهنگام نیازها: دسترسی سریع به آمار دقیق نیازمندان حقیقی و پیشگیری از موازیکاری در توزیع منابع.
- ساخت روابط امن اجتماعی: ایجاد سرمایه اجتماعی میان شهروندان که به عنوان یک ضربهگیر (Buffer) در برابر تکانههای اقتصادی و معیشتی عمل میکند.
پیوند دانشگاه و جامعه؛ تجلی توانمندسازی علمی و کاربردی
یکی از پاشنههای آشیل حوزههای اجرایی در کشور، فاصله میان تئوریهای دانشگاهی و واقعیتهای کف جامعه است. تاکید بهزیستی گیلان بر تعامل مستمر میان دانشگاه و بدنه جامعه، نشان از باور عمیق به «مددکاری اجتماعی مبتنی بر شواهد علمی» دارد.
تجلی رویکرد توانمندسازی در این پیوند بدین معناست که:
- دانشگاه باید از حصار پایاننامههای بایگانیشده خارج شده و به اتاق فکری برای حل مسائل بومی استان (مانند چالشهای سالمندی در گیلان، اعتیاد، یا حاشیهنشینی) تبدیل شود.
- بهزیستی نیز بستری پذیرا برای پیادهسازی الگوهای علمی و بومیسازی شدهِ تابآوری ارائه دهد.
خروجی این همافزایی، گذار کامل از معیشتطلبی صدقهای به سمت «توانمندسازی همهجانبه» است؛ فرآیندی که در آن مددجو نه یک مصرفکننده منفعل، بلکه به عاملی فعال، آموزشدیده و مولد در اقتصاد و فرهنگ جامعه تبدیل میشود.
پیام پایانی
تحقق «تابآوری اجتماعی» یک پروژه کوتاهمدت یا سازمانی صرف نیست؛ بلکه یک نهضت فرهنگی و اجتماعی است.
اقدامات و نگاه کلان مدیریت بهزیستی گیلان در راستای تقویت اورژانس اجتماعی، محلیسازی حمایتها و علمیسازی فرآیندها، ریلگذاری درستی را نشان میدهد که میتواند الگوبرداری شود.
ما در مددکار نیوز بر این باوریم که جامعه مددکاری، رسانهها و نخبگان اجتماعی باید با تبیین این مفاهیم و حمایت از این رویکردهای ساختاری، یاریگر بهزیستی در ترویج فرهنگِ دغدغهمندی، انسجام و همدلی برای ساختن گیلانی تابآورتر و پویاتر باشند.
