مددکاری اجتماعی اکو-سوشیال (Eco-Social Work)
پارادایم نوین برای قرن بیست و یکم
مددکاری اجتماعی اکو-سوشیال (Eco-Social Work)
پارادایم نوین برای قرن بیست و یکم
پایگاه خبری مددکار نیوز: با ورود به سال ۲۰۲۶، جامعه جهانی با چالشهایی روبروست که دیگر نمیتوان آنها را صرفاً «اجتماعی» یا «محیطزیستی» نامید.
منشورهای جدیدی که اخیراً توسط نهادهایی مانند AvenirSocial در سوئیس و فدراسیون جهانی مددکاران اجتماعی (IFSW) تدوین شدهاند، نشاندهنده یک چرخش تاریخی به سمت مددکاری اجتماعی اکو-سوشیال هستند. این مقاله به بررسی ابعاد، ضرورتها و پیامدهای این رویکرد نوین میپردازد.
تعریف و فلسفه وجودی
مددکاری اجتماعی اکو-سوشیال بر این اصل استوار است که رفاه انسان از سلامت سیاره زمین جداییناپذیر است. در این دیدگاه، «محیط» دیگر فقط به معنای خانواده، مدرسه یا محل کار نیست، بلکه شامل اکوسیستم طبیعی، اقلیم و تنوع زیستی نیز میشود.
عدالت اکولوژیک: این رویکرد معتقد است که آسیبهای محیطزیستی (مانند آلودگی یا خشکسالی) بیشترین ضربه را به اقشار آسیبپذیر و فقیر میزند. بنابراین، مبارزه با تغییرات اقلیمی، خود یک فعالیت در راستای عدالت اجتماعی است.
محورهای اصلی تحول در سال ۲۰۲۶
الف) حمایت از «پناهندگان اقلیمی»
با افزایش سطح آب دریاها و بیابانزایی در مناطق وسیعی از جهان، موج جدیدی از مهاجرتهای اجباری شکل گرفته است. مددکاران اکو-سوشیال در خط مقدم:
تسهیل جابجایی جوامع محلی.
ارائه خدمات سلامت روان برای مقابله با «اضطراب اقلیمی» (Eco-anxiety).
کمک به ادغام مهاجران در جوامع میزبان با رویکرد پایداری.
ب) تابآوری جامعهمحور در برابر بلایا
مددکاری اجتماعی از رویکرد «واکنشی» (کمک پس از سیل یا زلزله) به سمت رویکرد «پیشگیرانه» حرکت کرده است. مددکاران اکنون در طراحی نقشههای تابآوری شهری و روستایی مشارکت میکنند تا اطمینان حاصل شود که زیرساختهای حمایتی در برابر بحرانهای اقلیمی مقاوم هستند.
ج) اقتصاد دایرهای و معیشت پایدار
در منشورهای جدید ۲۰۲۶، مددکاران اجتماعی تشویق میشوند تا پروژههای خودکفایی محلی را بر پایه اقتصاد دایرهای (بازیافت و بازتولید) بنا کنند. این کار نه تنها به حفظ محیطزیست کمک میکند، بلکه امنیت شغلی پایدارتری برای جوامع محروم ایجاد مینماید.
مهارتهای نوین برای مددکاران در دوران جدید
برای اجرای این دیدگاه، دانش تخصصی مددکاران در حال گسترش است:
سواد اکولوژیک: درک پایهای از علوم اقلیمی و تأثیر آن بر سلامت عمومی.
میانجیگری در بحرانهای منابع: توانایی حل منازعات میان جوامع بر سر منابع محدودی مانند آب و زمین.
حمایتگری سیاسی (Advocacy): فشار بر دولتها برای تصویب قوانین «سبز» که منافع طبقات فرودست را تأمین کند.
چالشها و چشمانداز آینده
تغییر پارادایم به سمت اکو-سوشیال بدون چالش نیست. کمبود بودجه در بخشهای عمومی و مقاومت برخی ساختارهای سنتی در برابر تغییر، از موانع اصلی هستند.
با این حال، همانطور که در بیانیههای اخیر انجمنهای حرفهای سوئیس تأکید شده، «مددکاری اجتماعی که نسبت به محیطزیست بیتفاوت باشد، در آیندهای نزدیک کارایی خود را از دست خواهد داد.»
نتیجهگیری
مددکاری اجتماعی اکو-سوشیال تنها یک شاخه جدید از این حرفه نیست، بلکه بازتعریف کامل هویت مددکار در عصر بحرانهای جهانی است.
این رویکرد، صدای طبیعت را به صدای محرومان پیوند میزند تا جهانی عادلانهتر و زیستپذیرتر برای نسلهای آینده ساخته شود.
پی نوشت: شعار سال ۲۰۲۶ («هارامبه») کاملاً با این رویکرد همسو است؛ چرا که پایداری زمین نیازمند یک تلاش جمعی و همبستگی جهانی است که فراتر از مرزهای جغرافیایی و تخصصهای محدود عمل کند.
