سید جواد حسینی، رئیس سازمان بهزیستی کشور، بر ضرورت حیاتی مناسبسازی و حمایت از افراد دارای معلولیت در جنگ و بحران تأکید کرد. این خبر اقدامات سازمان بهزیستی در “جنگ رمضان” را برای دسترسی امن و خدمات حمایتی بررسی میکند.
ضرورت حیاتی مناسبسازی در بحران
چالش افراد دارای معلولیت در جنگ
استودیو خبر مددکار نیوز: سید جواد حسینی، رئیس سازمان بهزیستی کشور، در یادداشتی تازه تاکید کرد که در شرایط جنگی و بحران، مناسبسازی از یک برنامه توسعهای به ضرورتی حیاتی برای حفظ جان و کرامت افراد دارای معلولیت، سالمندان و بیماران تبدیل میشود؛ گروههایی که به دلیل محدودیتهای فیزیکی و شناختی، آسیبپذیرترین قشر جامعه محسوب میشوند.
عدم دسترسی به محیطهای امن و اطلاعات ضروری، این جمعیت را در معرض خطرات مضاعف قرار داده و نیازمند برنامهریزی فوری و عملی است.
چرا مناسبسازی در بحران حیاتی است؟
درگیریهای مسلحانه و بلایای طبیعی، افراد دارای معلولیت، سالمندان و بیماران را به دلیل محدودیتهای حرکتی، شناختی یا نیاز به مراقبتهای ویژه، در موقعیتهای خطرناکتری قرار میدهد. در چنین شرایطی، مناسبسازی صرفاً به معنای بهبود کیفیت زندگی نیست، بلکه مستقیماً با حق حیات و حق دسترسی برابر این افراد گره خورده است.
قوانین داخلی مانند “قانون حمایت از حقوق معلولان” در ایران و اسناد بینالمللی از جمله “کنوانسیون حقوق افراد دارای معلولیت (CRPD)” بر این مهم تاکید دارند.
ماده ۱۱ CRPD به صراحت کشورهای عضو را ملزم به اتخاذ تمام اقدامات لازم برای اطمینان از حفاظت و ایمنی افراد دارای معلولیت در وضعیتهای اضطراری، از جمله درگیریهای مسلحانه، میکند.
موانع پیش رو و تجربیات جهانی
تحقیقات “دفتر سازمان ملل متحد برای کاهش خطر بلایای طبیعی (UNDRR)” و تجربیات بلایایی نظیر زلزلههای اخیر در ترکیه و سوریه، و مناطق درگیری مانند افغانستان و سوریه، نشان میدهد که افراد دارای معلولیت در این بحرانها با موانع مضاعفی روبرو هستند.
این موانع شامل عدم دسترسی به مسیرهای تخلیه امن، پناهگاههای موقت نامناسب و کمبود تجهیزات حمایتی مانند ویلچر و عصا در ساعات اولیه بحران است.
اصل کلیدی “هیچکس نباید جا بماند” (No one left behind) که در “اهداف توسعه پایدار سازمان ملل (SDGs)” نیز گنجانده شده، بر لزوم فراگیری و دسترسی تمامی گروههای آسیبپذیر به کمکها و حمایتها تأکید دارد.
راهکارهای عملی برای حمایت از معلولین در جنگ و بحران
برای مواجهه مؤثر با چالشهای پیشروی افراد دارای معلولیت در شرایط جنگی و بحرانی، سید جواد حسینی بر پنج اقدام کلیدی تاکید دارد:
- شناسایی دقیق و جامع افراد در معرض خطر: ایجاد و بهروزرسانی پایگاههای داده محلی با رعایت حریم خصوصی افراد، توسط نهادهای حمایتی مانند بهزیستی. استفاده از فناوریهایی نظیر GPS در اپلیکیشنهای اضطراری (با رضایت افراد) میتواند در موقعیتیابی مؤثر باشد.
- تشکیل و توانمندسازی گروههای پشتیبانی محلی: آموزش تخصصی این گروهها در زمینه کمکرسانی به افراد با انواع معلولیتها (نابینا، ناشنوا، ذهنی، حرکتی) با همکاری سازمانهای مردمنهاد تخصصی.
- رفع موانع فوری و ایجاد مسیرهای دسترسپذیر: این اقدامات باید جزء طرح اولیه واکنش به بحران هر منطقه باشد. حتی ایجاد رمپهای موقت با استفاده از مصالح محلی میتواند دسترسی را تا حد زیادی بهبود بخشد.
- اطلاعرسانی قابل دسترس و چندوجهی: استفاده از طیف وسیعی از کانالها (رادیو، تلویزیون، شبکههای اجتماعی، پیامک، بلندگوهای عمومی) و ارائه اطلاعات به فرمتهای مختلف (متنی، صوتی، تصویری با زیرنویس و زبان اشاره) برای افراد نابینا و ناشنوا.
- تأمین، ذخیرهسازی و توزیع استراتژیک تجهیزات ضروری: پیشبینی و ذخیرهسازی اقلام حیاتی مانند ویلچر، عصا، داروهای ضروری و سایر وسایل کمکی در مراکز امداد اضطراری و ایجاد سازوکار برای تعمیر یا تأمین مجدد آنها.
اقدامات سازمان بهزیستی کشور در “جنگ رمضان”
سید جواد حسینی به تفصیل به اقدامات سازمان بهزیستی کشور در آنچه “جنگ رمضان” نامیده شده، اشاره کرده و این عملیات را نمونهای از برنامهریزی توسعهای در شرایط بحران دانسته است.
این اقدامات شامل حوزههای زیر میشود:
- تخلیه امن و برنامهریزی:
- تخلیه ۱۵۸ مرکز و انتقال آنها به مناطق امن.
- تحویل بیش از ۲۷ هزار نفر از افراد دارای معلولیت و سالمندان به خانوادهها در مناطق امن.
- ارائه خدمات توانبخشی به افراد دارای معلولیت در حداقل ۱۰۰۰ مرکز به شکل از راه دور.
- رصد مداوم ۳۰ هزار معلول شدید و خیلی شدید و سالمند توسط مراکز ویزیت در منزل.
- خدمات درمانی و توانبخشی ویژه:
- پرداخت کمک هزینه ایاب و ذهاب برای حداقل ۳۰ هزار نفر به مبلغ ۲۸۸ میلیارد تومان.
- پرداخت کمک هزینه تأمین لوازم بهداشتی برای ۱۵۷ هزار نفر به مبلغ ۲.۳۵۵ میلیارد ریال.
- ارائه خدمات درمانی داوطلبانه برای بیش از ۳۰ هزار نفر.
- توسعه توانبخشی مبتنی بر جامعه با فعالسازی بیش از هزار مؤسسه CBR و نزدیک به هفت هزار داوطلب.
- مناسبسازی نزدیک به هشتصد منزل مددجوی افراد دارای معلولیت.
- حمایتهای روانی و اجتماعی جامع:
- ارائه خدمات روانشناختی، مددکاری و مشاورهای رایگان حضوری و تلفنی به بیش از ۲۵۰ هزار هموطن از طریق خطوط ۱۲۳ اورژانس اجتماعی و ۱۴۸۰.
- آموزشهای تابآوری و توانمندسازی به بیش از ۵۰ هزار خانوار.
- ارتباطات و محتوای دسترسپذیر:
- تولید بیش از ۴۶ هزار محتوا در ایام “جنگ رمضان” با رعایت اصول اطلاعرسانی قابل دسترس.
چشمانداز آینده: بازسازی با رویکرد فراگیر
با تاکید بر قوانین داخلی نظیر “فصل ۲ قانون حمایت از افراد دارای معلولیت” و “آئیننامه اجرایی ماده ۳ قانون”، سید جواد حسینی ابراز امیدواری کرد که در بازسازیهای آتی، شاهد مناسبسازی هرچه بیشتر اماکن عمومی، شخصی و ارتباطی و ارتقاء سطح دسترسپذیری باشیم.
این رویکرد تضمینکننده آن است که در بحرانها و حوادث غیرمترقبه، معلولین، سالمندان و سایر افراد با محدودیت حرکتی، همچون سایر افراد جامعه، بتوانند از خدمات حیاتی بهرهمند شوند.
